20 апреля, 2026 - 09:15
Хабазда элни жамауатындан хурметге тийишли бола, уллу эмда ариу юйюр ёсдюргенледен бирлеридиле Байрамукъланы Жантемир бла Келимат. Ала бир акъыллы болуп, беш сабийни бурундан келген тау адетлерибизге тийишлиликде ариу къылыкъгъа, адамлыкъ ышанлагъа, намысха-хурметге тюшюндюредиле. Экиси бир юйюр къурагъанлы уа энди отуз жылдан атлагъанды.
Ёмюрледен бери да миллетибизде хар сабийни ырысхысы биргесине болгъаны айтылгъанлай келеди. Жантемир бла Келимат да, ол айтыугъа толусунлай ийнана, сабийлени алай юйретедиле. Ала кеслери да Хабазда хурметли юйюрледе ёсгендиле. Байрамукълада жети сабий болгъанды. Аналары Фатимат, баш иеси дуниясын эртте алышса да, аланы жашауну тюз жолуна салалгъанды. Жантемир а, юйюрню кичиси болуп, хар неге да гитчеликден юйреннгенди. Алай бла Келимат уллу юйюрге келгенди келин болуп. Къайын анасы аны аслам затха юйретгенин, сабийле гитчеликде болушлукъ этгенин айта, анга намысын-хурметин да билдиреди.
Алгъадан белгилесек, 2016 жылда «Ана махтаулукъну» майдалы бла саугъалагъандыла Келиматны. Халал къыйыны бла жашай, сабийлени да таза ниетде юйретген тиширыу ол кюн анга берилген хурмет ючюн къаллай бир къаууанч сынагъанын энди да унутмайды. Андан сора да, кесинден да кёп сабийле ёсдюрген тиширыуланы кёрюп, аллай аналагъа ёз хурмети уллу болгъанын къатлайды.
Сабийле гитчеликде къыйын кёрюнсе да, ала да уллу бола, жете келгени ишге узала тебиресе, ата-ананы къууанчы бютюнда кёбейеди. Школда окъугъан кезиулеринде да Байрамукълары ёсдюргенле кеслерине айып алмагъандыла. Тенглеринден артха къалмай окъугъандыла, билимни не заманда да кереклисине тюшюннгендиле.
Алай бла мектепни бошап, бюгюнлюкде ишлегенле, окъууларын андан ары бардыргъанла да бардыла. Къадар алай тюшюп, кеси билим алмай къалгъан Келимат сабийле окъурларын сюйгенди. Алай бла Расул КъМКъАУ-ну «Агъач иш» ызын жетишимли бошап, ызы бла теплоэнергетика эмда теплотехника жаны бла да окъугъанды. Узакъгъа кетерге сюймей, ата-анасыны къатында, Зольск районну агъач мюлкюнде ишлеп турады. Мухаммат да билимине тийишлиликде урунады.
Къызла уа ючдюле. Аладан таматалары Айгюл, медицина колледжни къызыл дипломгъа бошап, билимин андан ары ёсдюре, университетибизни бу жаны бла факультетине киргенди, энди аны бешинчи курсун тауусханды. «Бешлеге» окъуйду, аны да жетишимли бошарыкъды деп, ата-ана къууаныпдыла.
Эгизчикле Залина бла Фатима уа юйюрню ийнакъларыдыла. Тамата эгечлерин кёре, школдан сора ала да медколледжге кирген эдиле окъургъа. Аны жетишимли бошагъандыла. Алай эсе да, Айгюлге КъМКъУ-да билим алгъан тынч болмагъанын ангылагъанларындан арысында уа, сайлауларын алышып, энди университетни электроника, робототехника эмда жалгъан интеллект институтунда окъуйдула. Алай медицина бла байламлы алгъан билимлери жашауда себеплик этгенлей турлугъун айтадыла.
Элде малсыз, бахчасыз да болмайды. Бютюнда бюгюнлюкде бу жумушлагъа эс бургъанлагъа хурметибиз уллуду. «Жашла атланы да сюедиле, аладан да барды бир къауумубуз», - дейди аналары бизни бла ушагъында. Чалгъы чалып, бичен да жыядыла.
Бахчада, амалгъа кёре, не зат да ёсдюредиле. Бадыражандан, нашадан башлап, картофха, хыяргъа дери да. Маллагъа берирге жарарча чюгюндюр окъуна. Тюрлю-тюрлю терекле да асламдыла. «Бюгюнлюкде тюкенледе сатылгъан жемишлени, кёгетлени къаллайла болгъанларын кесигиз билесиз, аны ючюн сабийлени саулукъларын зарандан сакълар амалтын нени да кюрешебиз кесибиз ёсдюрюрге», - дейди Келимат. Юйюр дагъыда бал батманла тутады. Чибинчилик хунерге уа Келиматны атасы Сардиянланы Ахматха келип туруучу оруслу эр киши Николай (тукъумун эсгералмагъанды) анга юч батманны саугъагъа берип, алай юйретип башлагъан эди. Бу ишге терк окъуна тюшюнюп къалгъан къыйын болгъан эсе да, таулу тиширыу къонакъларындан кёп затны соргъанды. Бюгюнлюкде Интернетни да хайырланып, анда да аслам затны излеп, чибинчилик хунерни эбине толусунлай тюшюннгенди. «Пчеловод» деген журналда уллу сынамлары болгъанла жазгъаннга да эс бурады. Ол шартла уа барысы да аны иш кёллюлюгюн, къолгъа алгъан хар жумушун тынгылы этерге талпыннганын, сабийлени да ол халда юйретгенин ачыкълайдыла.
Аны ючюндю жамауат Байрамукълары сюзген балны алай ахшы билгени, багъалагъаны да. Тийреде, элде аурукъсуннган болса да, дарманлыгъы, себеплилиги ёмюрледен да белгили балдан юлюш чыгъарыргъа ашыгъадыла. Аланы быллай ышанларын биз кёпледен эшитгенбиз.
Байрамукълары бюгюнлюкде жаш тёлю ана тилни билирге талпынмагъанларына жарсый, аны сакълауну мадарын хар бирибиз юйюрлерибизден, эллерибизден башларгъа кереклибизни чертедиле.
Бош заманларында ала газетибизни, китапланы да окъуйдула. Закийибиз Къулийланы Къайсын анча жыл мындан алгъа жазгъан сёзле бюгюнлюкде айтылгъанча эшитилгенлерин, аллай хурметли адамларыбыз бизге къойгъан къыйматлагъа сакълыкъ кереклисин да къатлайдыла.
- Къайсынны акъыллы, терен магъаналы, оюмлу сёзлерин дайым да къайтарып турлугъум келеди. Къалай шарт айтханды ол тилибизни юсюнден. Аны тизгинлери уа таудан бёркюп чыкъгъан шауданны тауушуна ушайдыла. Аллай адамлары болгъан, быллай поэзияны окъургъа амалы бар миллет ёз тилибизни багъаларгъа, сакъларгъа борчлубуз, - дейди юйюрню анасы.
Тилибизге, адет-тёрелерибизге, маданиятыбызгъа аллай къайгъырыулукъда ёсген сабийле ол ыздан таймагъанларына кеслери да шукур этедиле. Энди уа ала сакълагъан – уллу юйюрге келинле, киеуле да къошулуп, туудукълу да болурбуз деген ахшы умутлу сагъышларыны толгъаныды. Нек дегенде уллу эмда толу юйюр, бир бирни акъылына тюшюнюп, бир бирге таянчакълыкъ эте жашагъан – ол къадар берген насып болгъанын ала биледиле эмда аллай насыпны ёсюп келген хар жаш адамгъа да тежейдиле.
