11 мая, 2026 - 09:15
Каркаланы Танзиля, Чеченланы Александрны къызы, Бабугентни Маданият юйюнде балетмейстерди, жашланы бла къызланы ариу тепсерге, аны бла бирге уа тау адет-тёрелени, миллетни тарыхын билирге, алагъа хурмет этерге да юйретеди. Биз, анга тюбеп, кесини, тепсеулени юслеринден да ушакъ этгенбиз.
- Танзиля, кесигиз а тепсеймисиз?
- Айхай да, жашауум саулайда тепсеу бла байламлыды. Къашхатауда «Къууанч», артда «Аламат» ансамбльледе тепсеп тургъанма. Музыкагъа, миллет тепсеулеге, макъамлагъа сюймекликни жюрегиме Арсен Жабраилов салгъанды (жаннетли болсун). Биринчи классда окъугъанымда келген эдим да ансамбльге, ма бюгюн да тохтамайма. Тепсеу жашауумду.
- Къайдан чыкъгъанды ол сюймеклик?
- «Балкария» ансамбльден. Миллетибизни ариулугъун ала тепсеулери бла аламат ачыкълайдыла.
- Тепсеу адамны санларын бютюн ариу этген сунама?
- Хау, алай бек алгъа саулукъну кючлерге болушады: сабийни аркъасын тюзетеди, алай бла санларын субай этеди. Дагъыда къарыу да береди: тойгъа чыгъып, бир-эки минутну тепсеген тынч тюйюлдю. Низамлы болургъа да юйретеди.
Тепсерге юйрете, биз миллетибизни адет-тёрелерини, тарыхыны юслеринден да сагъынмай къоймайбыз. Кавказ халкъланы тепсеулерине да юйретебиз, алай бла къоншу халкъланы культураларын, энчиликлерин да кёредиле. Къысхасы, тепсеу сабийни не жаны бла да айнытыргъа себеплик этеди.
- Хар адамны да юйретирге боллукъмуду аякъ бюгерге?
- Макъамны эшитирге, сезерге, ангыларгъа керекди. Хау, къолну, аякъны былай къымылдат, былай сал деп, жорукъланы ангылатыргъа боллукъду, алай ол макъамгъа тюшерик тюйюлдю.
Айып этмегиз, алай къызымы юлгюге келтирирге сюеме. Ол тепсеуге жюрюп башлагъанында, макъамны эшитмегенди. Алай къатылыгъы, къажыкъмай кюрешгени бла муратына жетгенди, аман тепсемегенди. Аны айтханым, итиннген, къадалып кюрешген муратына жетмей къалмайды.
- Шёндюгю заманда миллет тепсеулеге сейир ёсгенча кёрюнеди.
- Хау, ол алайды. Бюгюнлюкде эки къауумну юйретеме. Алай бир уллу жарсыу барды – тепсерге жашла келмейдиле. Аны юсюнден башха ансамбльлени башчылары айтып да эшитеме. Аны хатасы уллуду. Кавказ тепсеуде жашны, къызны да кесини магъанасы, жери бардыла, алай жашла болмасала, ол да тюрленирикди.
- «Умут ай» ансамблигизни юсюнден да айтсагъыз эди. Аты да сейирди...
- Аны балетмейстер Башийланы Бийбертни жашы Мурадин къурагъан эди. Анга миллетибизни сюйген тепсеучюсю Улбашланы Мутайны атын атаргъа сюйгенди, алай ол кезиуде адамны атын атаргъа къоймагъандыла. Кёп сагъыш этип, «Умут ай» деген сёзле келгендиле акъылына. Бир жанындан, Улбаш улуну атын сакълагъанбыз, башха жанындан а, умутла берген, тилекле, муратла да толгъанларыны белгиси болгъанды.
Ансамбль къуралгъан жыйырма жылны ичинде кёп тёлюлени ёсдюргенди, атларын айтдыргъанды. Мурадин Бийбертович бла Тюркге да баргъан эдиле жаш артистлерибиз, анда халкъла аралы фестивальгъа къатышхандыла.
Бюгюнлюкде тышына чыкъгъан къыйынды, алай республиканы кесинде байрамлагъа, фестивальлагъа да барабыз. Ол санда «Россейни кючю – халкъланы бирлигинде», «Нарт Дебетни туудукълары» фестивальлада да кёргюзтгенбиз тепсеулерибизни. Районда битеу байрамлагъа да къошулабыз. Аллай жумушлагъа къатышыу, сёзсюз, сахнагъа чыгъып, фахмунгу кёргюзтюу къызланы бютюнда кёллендиреди.
Кийимлерибизни юслеринден айтханда, аланы жангыртыугъа къыралны жанындан болушлукъ этилип, къызлагъа – 6, жашлагъа да 4 комплект тикдиргенбиз. Ол алай кёп тюйюлдю. «Балкария» да болушады, башха амалла излейбиз.
- Бирле тойда халкъны аллына чыгъып тепсерге уялгъан этедиле. Аллайлагъа не зат айтырыкъ эдигиз ушагъыбызны ахырында?
- Тепсерге угъай, тепсемезге уялыргъа керекди! Ата-аналадан а сабийлерин тыймазларын тилейме. Таулу халкъны адет-тёрелерин, намысын да тепсеулени юсю бла сакъларгъа онгубуз барды да, аны тас этмейик. Тепсеу халкъыбызны хазнасыды, аны энчиликлеринден бириди. Аны ангылап, келир кюнюбюз ючюн жууаплылыкъны сезерибизни тежейме.
Тикаланы Фатима.
