7 апреля, 2026 - 09:15
Таукенланы Амина Нальчикни 12-чи номерли мектебин айырмалы бошап, тарыхдан ЕГЭ-ден 100 балл алгъан эди. Бирси сынауларындан 90-ладан аслам баллагъа тийишли болуп, Москвада Экономиканы бийик школуна окъургъа бюджет бёлюмюне тюшген эди. Бюгюнлюкде аны «Востоковедение» ызыны экинчи курсунда жетишимли окъуйду. Биз аны бла студент жашауну юсюнден ушакъ этгенбиз.
- Амина, къалайды студент жашау, келишалгъанмыса уллу шахаргъа?
- Кертиди, Москва уллуду, кеси да тириликни излегенлей турады. Манга, Нальчикде ёсген адамгъа, анга юйренип къалгъан тынч болмагъанды. Ары дери къыралыбызны ара шахарында сабийлигимде бир кере болгъан эдим. Мектепде иги окъугъан сабийледен къауумну жыйып, пионерлеге алыргъа Къызыл майданнга элтген эдиле. Ол кюнле эсимде къалгъандыла.
Окъуугъа кирирден алгъа университет сайлай туруп, алада къаллай программаланы окъутханларын кёп тинтгенме. Аланы сайтларында излеп, тенглешдиргенме. Тарых манга сейир болгъаны, ол жаны бла окъургъа сюйгеним ючюн, ВШЭ тийишли вуз болгъанын ангылагъан эдим.
Ары кирир ючюн тынгылы хазырланыргъа керек болгъанын ангылап, репетиторну да кёп излегенме. Алай бла Нальчикде «Логос» билим бериу арагъа келген эдим. Анда тарыхдан эки жылны ичинде Гулийланы Танзиля Хусейновна юйретгенди. Аны салгъан къыйыны ючюн бюгюн да ыразыма, тарыхдан жюз балл алгъандан сора да, билимим тутхучлу, ышаннгылы болурча себеплик этгенине.
ВШЭ-ни Москваны жер-жерлеринде общежитлери бардыла, алада манга жер табылгъанына да къууаннганма. Биргеме тургъан къызчыгъ а Тюркден келип окъуйду. Юйлерине барса, бизни шаркълы татлы ашарыкъла бла сыйлаучуду. Кеси уа таулу бишлакъны жаратады. Нальчикге келсем, анга аллай саугъаны элтиучюме.
- Окъууунг бла байламлы нени жаратаса?
- Билим бериуню даражасы мында бек бийикди. Устазла кеслерини дерслерин терен биледиле. Теманы, жаланда бир жанын ачыкълап къоймай, хар бёлюмюн да тынгылы ангылатадыла. Андан сора да, университетде лекцияланы, практикалы дерслени окъуу юйню кесинде, устаз бла бирге бардырылгъанларын жаратама. Нек дегенде ол заманда билим бериуню магъанасы терен болгъан сунама, студентге да ангыламагъан затын сорургъа алай тынчды. Устазларыбыз, тынгылап къоймай, оюмубузну билдирсек, сюедиле.
Окъууда хар зат да тынчды деп къоялмайма. Мында жетишимли болур ючюн, заманында дерслеге жюрюп, айтханларын тамамларгъа керекди. Юйге берилген ишни ёлчеми уа аз болмайды. Аны кесини да асламысын китапланы болушлукълары бла тамамлайбыз. Ала уа барысы да хар бирибизге жетип къалмайдыла, аны ючюн башха-башха китапханалада излерге да тюшеди. Кафедрабызны кесини да уллу китапханасы барды. Дагъыда Москвада ала аз тюйюлдюле, аны алайлыгъы студентлеге себепликди.
Биз окъуугъа биринчи кирген заманда, тамата курсладан студентле кураторлукъ этип, университет бла, анда хар не къалай къуралгъаны бла дегенча затла бла шагъырейлендиргенлерин жаратхан эдим. Андан сора да, бизни барыбызны да жыйып, байрам халда устазларыбыз бла танышдырып, алгъышлагъан да этгендиле. Быллай затла уа, айхай да, кёлюмю кётюргендиле.
- Курсугъуз къаллайды, ненча адам окъуйсуз бирге?
- Къауумубузда жыйырма студент болабыз. Кавказ жанындан жынгыз кесимме. Арада шуёхлукъ, бир бирге болушлукъ этиу да бардыла. Таулула кимле болгъанларын кёпле биледиле. Сёз ючюн, устазларыбыздан бири Къабарты-Малкъаргъа тил билим бла байламлы тинтиуле бардырыргъа келгенин эсгериучюдю.
- Биргенге окъугъанланы арасында 100 балла алгъанла уа бармыдыла, аллай эсепле бла киргенлеге мында билим алгъан къалайды?
- Билемисиз, ВШЭ-ге кирир ючюн бийик балла изленедиле. Аны ючюн а, хау, бардыла аллай эсепле бла келгенле. Бизни курсда саулай да 300-ден аслам баллгъа тийишли болгъан къызчыкъ окъуйду. Ол эки дерсден алгъанды жюзюшер балланы. Биринден а 97-ге тийишли болгъанды, къалгъанлары уа жетишимлери ючюн берилген къошакъ балладыла. Кеси Москваданды, бек иги окъуйду. Бурятиядан, Карелиядан келгенлени билимлери игиди. Аладан юлгю ала, артха къалмай окъуйма. Жаланда кесинги угъай, халкъынгы да аты айтылгъан заманда бирсиледен кем болмазгъа кюрешеме.
- Биз билгенликден, анда да «бешлеге» окъуйса.
- Ол алайды, болсада, жетишимли болур ючюн, окъугъанлай, айныгъанлай, кёпню билирге итиннгенлей турургъа керекди. Бютюнда тарыхда шартла кёп боладыла. Окъууум шаркъ къыралла бла байламлы болгъаны ючюн, бизге япон тилни да окъутадыла шёндю. Анга юйреннген тынч тюйюлдю. Аланы иероглифлери, биз юйреннгенча, жаланда бир харфны угъай, саулай да айтымны неда бир тюрлю ангыламны белгилерге боладыла, кеслери да кёпдюле. Ючюнчю курсдан а къытай тилге да юйретирикдиле. Бир окъуу жылны ичинде сынауланы тёрт кере бергенибиз да билимге кёл салыуну бютюнда излейди.
- Юйге келирге заман табамыса?
- Хау, сынауланы берген кезиуюбюзде бир кесек заман къалады, анда Нальчикге келирге ашыгъама. Юйде атам, анам, къарындашчыгъым сакълайдыла. Алагъа, ыннама да бек тансыкъ болама.
Анам а хычинле бла сакълайды. Кесим Москвада биширирге кюрешсем да, татыулары сюйгенингча болмайды, нек дегенде анда бишлакъ башхады.
- Бюгюннгю студент – ол къаллай болургъа керекди, деп сунаса?
- Ол эм алгъа жууаплылыкъны сезерге керекди. Хар неге да эс бурургъа, заманны хайырлана билирге. Нек дегенде заманынгы оздуруп къойсанг, артда программа бла берилген ишни ёлчемин тынч болмайды тамамларгъа жетишген. Жашауунга, усталыгъынга керекли затлагъа юйренирге, аланы ангыларгъа кюреширге да керекди. Алай бла уа билимли, жетишимли да боллукъса, усталыгъынгы да артда иги билликсе.
Окъуууму бошап, жамауатха хайырым тиерча ишлеялсам, ол заманда кесими насыплыгъа санарыкъма. Бакалавриатны да Москвада окъур муратым барды. Андан сора туугъан жериме къайтыр акъылдама. Билим, жаланда сени кесинги угъай, жамауатны айныууна да себеплик этерине ышана, анга уллу кёллю болмазгъа кюрешеме.
