24 марта, 2026 - 10:55
Таукенланы Суфиянны къызы Зурият сабийлигинден окъуна адамлагъа болушууну сайлап, анга кертичи болгъанлай келеди. Ол КъМР-ни Саулукъ сакълау министерствосуну Республикалы клиника больницасында медицина реабилитация эмда реанимация бёлюмлеринде ишлейди, невролог эм нейрореабилитолог усталыкълары бардыла, бийик категориялы врачды. Биз аны бла адамны мыйысыны къуралыууну, инсультдан сора жашау къалай тюрленнгенини эмда башха затланы юслеринден ушакъ бардыргъанбыз.
- Зурият Суфияновна, нейрореабилитолог жангы усталыкъ болур?
- Алгъын неврология бёлюмлени кеслеринде реабилитациялары болгъанды, энди уа ала бёлюннгендиле. Республикалы клиника больницада реабилитация ара ачылгъанлы юч жыл чакълы болады. Биринчи быллай бёлюм Лескенде район больницада, ызы бла бизни клиникада, сора Нальчикни шахар клиника больницасында ачылгъандыла. Бесланда да барды реабилитация бёлюм.
- Бир-бири ызындан быллай араланы ачылгъанлары ала керек болгъанларына шагъат болгъан сунама.
- Инсультдан сора адамны аягъы юсюне салыуда реабилитацияны магъанасы уллуду. Къуру дарманла бла чекленмей, саусузну санларыны къымылдауларын къайтаргъан аппаратланы хайырланабыз. Дарманла, физиотерапия, массаж, иглорефлексотерапия, аппаратлада багъыу – бу амалла адамгъа саулукълу жашаугъа къайтыргъа себеп боладыла.
- Оборудованияны юсюнден толуракъ айтсагъыз эди.
- Аппаратла Россейде чыгъарыладыла, тыш къыраллылагъа оздурмайдыла деп айталлыкъма. Ала шёндюгю технологиялагъа кёре къуралгъандыла. Локомат адамны жангыдан атларгъа юйретеди. Инсультдан сора жюрюмеген саусузну аппаратха тагъадыла, аллында уллу телевизор барды. Аппарат адамны атлатады, экранда уа къымылдагъаны кёрюнюп турады. Алай бла мыйы санланы тебиулерин эсине тюшюреди. Эки-юч кюнден саусуз, аз-аздан къымылдауланы эсине тюшюрюп, атлап башлайды.
- Инсультдан сора адам алгъынча къарыулу боллукъ тюйюлдю, деген къоркъуу барды жамауатда. Сиз айтханнга кёре, медицина алгъа уллу атлам этгенди...
- Хау, ол алайды. Инсульт къыйын аурууду, башына къан чапхандан сора адамны жанын сакълаялмай къалыргъа боллукъбуз, мыйыны бузукълугъу асыры уллудан. Сау къалгъанланы жашаугъа къайтарыу реанимациядан башланады. 4-5 айны тёшек болуп, комагъа тюшгенле да бардыла, алай битеу шёндюгю амалланы болушлукълары бла аланы жашаугъа къайтарабыз. Къан уруудан сора мыйыны бузулгъан кесеги ишлемей тохтайды. Алай аны «борчларын» къоншу клеткала кеслерине аладыла, нейрон байламлыкъла жангырадыла.
- Кёпле врачлагъа жюрюрге сюймейдиле. Аны ючюн инсультдан къалай сакъланыргъа боллугъуну юсюнден айтсакъ тюз болур...
- Ауруудан бакъгъандан эсе, аны болдурмау тынчды. Биринчиден, врачны айтханын толтурургъа керекди, ол заманда ауруу къыйыннга айланырыкъ тюйюлдю. Адам саулугъуна къайгъыра эсе, жаяу жюрюрге керекди – ашыкъмай, артыкъ уллу кюч салмай. Дагъыда жюзген да бек хайырлыды, ол битеу санлагъа игиди, неврология аурууладан сакъланыргъа да.
Бирле врачха ийнанмай, аурууну шартларын, аны багъыуну амалларын да Интернетде излейдиле. Андан терс иш болмаз! Интернетде жазылгъанны ондан бирине да ийнаныргъа жарамайды, бютюнда медицина бла байламлы жалгъан шартла кёпдюле. Андан эсе, китап окъугъуз, ол эсигизни игилендиреди, мыйыны ишлетеди.
- Сиз медицинаны къалай сайлагъансыз?
- Кертисин айтханда, школда математикагъа сейирим уллу болгъанды. Мен Огъары Малкъарданма, школну анда тауусханма. Тамата класслада биология, анатомия башланады, бу дерсле жюрегиме тюшедиле, адамны саулугъу къалай къуралгъанына сейирим ёседи, медицинагъа сюймеклигим башланады. Алай атам манга башха жолну сайлайды. Ол заманда медицина факультетге кирирге бек къыйын болгъанды, бютюнда элде окъугъаннга.
Школну бешлеге тауусханма, жетишимлерим ючюн грамота да алама. Атам битеу документлерими жыйып, тигиучюлени юйретген училищеге береди. Алай медицина жюрегимден кетмейди, мени белгилерим, грамотам бла медицина училищеге экзаменсиз аллыкъларын билип, атама, анама жукъ айтмай, документлерими ары береме.
Атамы къарындашы профессор Таукенланы Магомет республикада белгили врач-уролог болгъанды. Биринчи курсну тауусхандан сора, анга келип, ишлерге сюеме, дейме. Ол мени реанимациягъа келтиреди. Окъуудан сора, анестезиология бёлюмде ишлеп тургъанма. Алай врачны усталыгъы жюрегиме тюшгенди. Медицина факультетге киралмайма, болсада химия-биология факультетни биология бёлюмюне ётеме. Андан медицина факультетге кёчеме.
Ординатураны, аспирантураны Халкъланы шуёхлукъларыны россейли университетинде (РУДН) тауусханма, Москвада 6-чы номерли шахар-клиника больницада, энчи клиникалада да ишлегенме. Къысхасы, реабилитациягъа жолум узун эм къыйын болгъанды. Россейни Къоруулау министерствосуну тамата неврологу да болгъанма.
- Сайлауугъузгъа бир кере окъуна сокъураннганмысыз?
- Бир заманда да угъай. Ишими бек сюеме, адамлагъа болушургъа къолумдан келгенине къууанама, ёхтемленеме. Саусузла, неда аланы жууукълары сизни ёсдюрген атагъа, анагъа ыразылыгъыбызны айтыргъа сюебиз деселе, (жаннетли болсунла, ала дунияларын алышхандыла), ол бек ёхтемлендиреди, ма ол заманда сайлауум, жашауум да тюз болгъанына тюшюнеме.
Ариу сёз да дарманды. Мен эрттенликде палатагъа кирип, саусузну къучакълап, биргесине олтуруп, сёлешип, аны таныргъа сюеме. Бизге тюшгенлеге быллай жарыкъ кёллюлюк бютюнда магъаналыды. Саулугъу болмагъан жашаугъа сейирин тас этеди, биз аны артха къайтарыргъа, кёлюн кётюрюрге борчлубуз. Врачны къадалып кюрешгенин, къайгъыргъанын сезген кеси да аягъы юсюне болур ючюн къазауат этерикди.
Бюгюнлюкде Республикалы клиника больницада профессионал билимли коллектив къуралгъанды, иги врачларыбыз кёпдюле. Быллай адамланы ичинде ишлеп, сайлауума сокъураннганма деп къалай айтайым.
- Ушагъыбызны ахырында окъуучулагъа къаллай алгъыш этерге сюесиз?
- Саулукъ болса, адам не бийикликлеге да жеталлыкъды. Адамны сайлагъан жолундан жаланда саулугъунда жарсыу тайдыраллыкъды. Аны себепли, жууаплылыкъны ангылап, саулугъугъузну сакълагъыз, деп тилейме.
