16 марта, 2026 - 09:15
Шёндюгю заманда тиширыула къырал къуллукълада урунадыла, жамауат ишге къатышадыла, аны бла бирге юйюрню от жагъасыны жылыуун сакълайдыла, сабийле ёсдюредиле. Аллай адамларыбыздан бириди – Чеченланы Фатима, Таппасханланы Мухтарны къызы. Ол бюгюнлюкде Черек районну администрациясында Маданият эм туризм жаны бла управленияны башчысыны къуллугъун толтурады. Биз аны бла районда маданиятны айныууну, андан сора уа юйюрюню, сабийлерини, шёндюгю жаш тёлюню юслеринден да ушакъ этгенбиз.
- Фатима Мухтаровна, технологиялы заманда маданият юйле, китапханала, искусствону школлары керекмидиле?
- Керекдиле. Адамла, ол санда сабийле, маданият бла байламлы жерлеге сюйюп келедиле. Районда маданият юйледе сабийле тюрлю-тюрлю кружоклагъа жюрюйдюле, тепсерге, жырларгъа, гитараны, къобузну, фортепианону согъаргъа юйренедиле. Къашхатауну Маданият юйюнде адабият кружок да къуралгъанды. Аны башчысы маданиятны сыйлы къуллукъчусу Къулбайланы Бэлла сабийлени назмуланы кёлден ариу, шатык айтыргъа юйретеди.
Районда эки модуль китапхана ачылгъанды, ол санда Огъары Малкъарда да. Китап фонд жангыртылгъанды, адабиятны классиклери бла бирге кесибизни жазыучуларыбызны чыгъармалары да бардыла. Шёндю телефон, бир жанындан, уллу жарсыуду, билмейме, китап аны хорлармы. Алай школда дерследен сора сабийле китапханалагъа чабып келедиле. Кичи классланы устазлары класс сагъатла къурайдыла, жолда жюрюуню жорукъларына юйретедиле.
Отарланы Омар атлы сабий музыка школну Аушигерде, Огъары Малкъарда, Зарагижде, Бабугентде эм Жемталада бёлюмлери бардыла. Алада жашланы бла къызланы фортепианону, къобузну согъаргъа, сурат ишлерге юйретедиле, театр кружок да ишлейди. Жылны ахырында фахмулу жашла бла къызла концертле бередиле, жылны ичинде не затха юйреннгенлерин кёргюзтедиле.
Герпегежде уа маданият юй ишлетирге керекди. Аушигерде, Зарагижде, Къара-Сууда жангы мекямла хазырдыла, Огъары Малкъарда, Къашхатауда, Бабугентде, Бызынгыда тынгылы жангыртылгъандыла. Жемталада уа болуму тапды, анда жангыртыу ишле бардырылгъандыла. Жаланда Огъары Малкъарда Маданият юй жангыртыудан сора толу кючю бла ишлемейди, кадрла жетмей.
- Бу жумушла «Маданият» миллет проектни болушлугъу бла этилген болурла?
- Хау, дагъыда «Юйюр» миллет проект, «Эллени хар жаны бла айнытыу» программа да эллерибизни сыфатларын тюрлендиргендиле. Къашхатауда Музыкалы школну тынгылы жангыртыугъа заявка хазырлай турабыз, анга мекям да бёлюннгенди. Огъары Малкъарда бёлюмню мекямын да тапландырыргъа керекди.
Халкъыбызны акъылманы Мечиланы Кязимни юй-музейин тапландырыу миллет магъаналы жумушду. Ол себепден аны элни Маданият юйюне къошуп, бир бёлюмюнча жангыртыргъа мурат барды. Дагъыда Черек районда музей ишлетирге, Махтаулукъну аллеясын къураргъа, кадет школну тийресинде анагъа эсгертме салыргъа алача башха проектле толтурургъа умут этебиз. Ол башламчылыкъланы жашауда бардырыргъа миллет проектле уллу себеплик этедиле.
- Кёп жумушланы санагъансыз, аланы араларында бютюнда ёхтемлендирген къайсыды?
- Черек районну Къашхатауда Маданият юйю. Ары халкъ сюйюп келеди, экинчи къатысында Къулийланы Къайсын атлы адабият къонакъ юй ачылгъанды. Анда тюрлю-тюрлю сейир жыйылыула, тюбешиуле къураладыла. Ичинде китапхана ишлейди, къошакъ билим бериу кружокла бардырыладыла.
Былайда Пушкинни картасыны юсюнден айтыргъа сюеме. Районда битеу маданият объектлени ол программагъа къошарча мадарла этебиз. Аны хайыры уллуду. Быйыл аны болушлугъу бла миллет тепсеулени бла жырланы «Къууанч» ансамблини кийимлерин жангырталгъанбыз, аппаратура алгъанбыз, ишчилеге ахча саугъала окъуна бералабыз.
- Юйюр магъанасы сизни акъылыгъызда къаллай жерни тутады?
- Жууукъларым, сабийле, юйюрюм манга неден да багъалыдыла, магъаналыдыла. Юй башчым Чеченланы Георгийни жашы Тахир районну администрациясыны ишлерин къурау жаны бла управлениясыны таматасыды. Юч сабий ёсдюребиз.
Тамата къыз Амила быйыл школну жетишимли тауусханды, Бир къырал экзаменде бийик балла алып, бюгюнлюкде КъМКъУ-ну ингилиз тил жаны бла бёлюмюнде окъуйду. Экинчи къыз Дилара 11-чи классдады. Ол да кёл салып кюрешеди, кеси да медицинаны сайлагъанды. Осман а 9-чу классха барады, бокс бла кюрешип, районла эм регионла аралы, битеуроссей эришиуледе да алчы жерлеге чыкъгъанды.
Къайын атам Чеченланы Аллахбердини жашы Георгийни районда, республикада да иги таныйдыла, ол Уллу Ата журт урушну ветеранларыны район советине башчылыкъ этеди, жамауат жашаугъа тири къатышады. Атам Таппасханланы Мухтар да КъМР-ни маданиятыны сыйлы къуллукъчусуду, ол жашауун республиканы, районну маданиятын айнытыугъа жоралагъанды, мен да аны ызын тутама дерге боллукъду.
- Сен оюм этгенден, юйюр насыпны жашырынлыгъы недеди?
- Бир бирге хурмет этиуде, сый-намыс бериуде. Юйюрде эр кишини, тиширыуну да кесини жерлери, борчлары бардыла, аланы алышындырыргъа жарамайды. Орус тилде «замужем» дейдиле: тиширыу эрини ызындан болургъа керекди. Мен да кесими ма алай сеземе – юй башчым манга тутхучлукъ этеди, не жумушда да болушады, ангылайды, ишим къыйын болгъанын билип, къолундан келгенича билеклик этеди. Юйню башчысы эр кишиди, ол тёре ёмюрлени теренинден келеди, бизни ата-бабаларыбыз бир заманда да жангылмагъандыла. Бизни таматаларыбыз барыбызгъа да юлгюдюле.
- Ушагъыбызны окъугъанлагъа къаллай алгъыш этерик эдигиз?
- Бек алгъа, адамларыбызны барысына да саулукъ тежейме! Жюрек ырахатлыкъ, тынчлыкъ, юйюрледе сюймеклик, хурметлик болсунла! Сабийлерибиз жетишимлиле болуп, ата-анала ала бла ёхтемленирча этсинле! Ёсюп келген тёлю таматаланы башларын энишге къаратмасын! Бюгюн жашларыбыз энчи аскер операцияда Ата журтубузну жалынчакъсызлыгъын, мамырлыкъны сакълайдыла, ала Хорлам бла аналарына, юйюрлерине сау-эсен къайтсынла! Хар ана да сабийин къучакълап, аны жылыуун алырча болсун!
Тикаланы Фатима.
