9 февраля, 2026 - 09:43
Бизге ата-бабаларыбыздан къала келген хазнаны сакъларыкъла эмда байыкъландырлыкъла ёсюп келген тёлюледиле. Аланы араларында фахмулула, билимлиле болгъанлары бизни къууандырады. Атмырзаланы Сапарны къызы Танзиля аллай къызларыбыздан бириди. Ол бюгюн бизни къонагъыбызды.
- Танзиля, сен Москва областьны А.Д. Кожевников атлы къырал академиясында жырлап тургъанса, ариу ёнюнг бла кесинги сюйдюргенсе, бюгюннге жолунг къыйынмы эди?
- Гитчелигимде жыргъа арталлыда сейирим болмагъанды. Жетинчи классда уа «Таулан» той-оюн къауумну жырчысы Гергъокъланы Азрет-Алий мени хоргъа чакъырады. Анда ауазымы эшитип, фахмуму айнытыугъа уллу къыйын салгъанды. Районда кёп эришиулеге къатышып, биринчи жерлеге тийишли бола эдик. Школну бошай туруп, атам бла анам мени врач болуруму сюйгенлерин билдиредиле.
Къыстау окъуп, университетибизни медицина бёлюмюне киреме. Жюрегим жыргъа не бек байланса да, ол заманда анга бир сансыз усталыкъгъача къарай эди юйюрюм. Окъуй келип, биринчи курсну да бошагъынчы, биягъы бир эришиуде мени жырлагъанымы Россейни сыйлы артисткасы Таукенланы Галина эшитеди да, кесине чакъырады. Ол мени къадарым жыр бла байламлы боллугъун ангылагъанды, ол жаны бла окъургъа кёллендиреди.
- Атанг бла ананг а анга къалай къарагъандыла?
- Атам бир да ыразы болмайды университетден кетип колледжге киргениме. Алай, кюнлени биринде, бир да болмаса, институтха салыр муратда, Галина Малкъарбиевнагъа тюбейди, маданият колледжде окъурума эркинлик береди. «Ийнанып, къоюп барама», - дегенин бир да унутмайма. Аны сокъурандырмагъаныма неден да бек ыразыма.
- Неден къыйналгъан эдинг бегирек ол жыллада?
- Музыка школну бошамагъанлагъа маданият колледжде окъугъан тынч тюйюлдю. Ноталаны билип, алай келирге керекди ары. Мени уа аллай хазырлыгъым болмай тургъанлай алгъандыла, табийгъат берген фахмугъа жол ача.
Школда бек иги окъуучу эдим, сора колледжде сольфеджиодан биринчи экими алгъанда, жюрегим бек къыйналып, жиляп, устазым Галина Малкъарбиевнагъа барама. Ол а, жапсарып, бир къагъытчыкъда ноталаны жазып, аланы кёлден билирими излейди. Ма ол кюнден башланнган болур эди мени музыкагъа таукел атламларым. Къарындашыма тилеп, бир эски фортепиано келтиртеме. Кече-кюн демей, тохтаусуз юйренеме, окъуйма. Ючюнчю курсну бошаргъа колледжни эм иги студенти болуп чыкъгъан эдим.
Бийик билим алыргъа уа Москвагъа барырымы излей эди сюйген устазым. Жолума билетни да кеси алып, ашыргъанын бир заманда да унутурукъ тюйюлме. Аз-аздан телевизорда кёрюне, уллу концертлеге да къатыша башлагъанымда, атам ыразы болгъан эди.
- Москвада окъуугъа кирген алай тынч болмаз эди?
- Арталлыда тынч тюйюл эди. Мен анда вузгъа кирирге бир бири ызындан юч жылны кюрешгенме. Биринчи баргъанымда, техникам азыракъ болуп, алмайдыла. Алай подкурслагъа жаздырадыла да, кеслери анда жашаргъа жер да бередиле. Общежитде жер берирге эркин да тюйюл эдиле, алай жолумда жаланда огъурлу адамла тюбегендиле.
- Бийик билим ала туруп, санга жыр айтыуну академиялы тюрлюсюню тасхаларын ачаргъа ким болушду?
- Москвада Хор санатны В.С. Попов атлы академиясына кирген эдим. Аны сайлай туруп, сёзсюз, андагъы устазланы даражаларына, жыр айтыуну не жаны бла билим алыргъа боллугъуна да эс бургъанма. Аны юсюне бу бийик билим берген окъуу юйде мени къыралдан тышында окъуна уллу сахналагъа чыгъып жырларгъа, концерт программалагъа, сахна оюнлагъа къошулургъа да онгум боллугъун биле эдим. Алай бла, бу окъуу юйню музыка эм театр искусство бёлюмюне кирдим. Анда мени баш устазым Ирина Глаголева болгъанды.
Ол италиялы эмда француз тилледен дерсле бергенди, гуманитар, социал-экономика кафедрада ишлегенди. Ма алай, тилни бла музыканы бир этген, ауазны физиология къурамын тинтген устазны къолуна тюшгеним бла насыбым тутхан эди. Ол бла энчи устазым Светлана Нестеренко жыр айтыуну кёп тасхаларын ачыкълагъандыла. Таукел болургъа, арымай-талмай ишлерге кереклисине тюшюндюргендиле.
Академиядан мен жырчы, педагог, артист усталыкъла бла чыкъгъанма.
- Хорда жырлагъан кезиуюнгю бек сюйюп эсгересе, ол бетингден да белгилиди. Къаллай онгла бергенди ол санга?
- Уллу къырал хорда жырлагъан манга уллу жетишим болгъанды. Хорну солисти болуп тыш къыраллагъа да кёп кере баргъанма. Ол а къайсы артистге да уллу сынамды: тынгылаучуланы араларында башхалыкъ бегирекда анда эсленеди.
Тыш къыраллада концертлеге адамла къаллай музыканы эшитириклерин билип келедиле, солууларын алмай тынгылайдыла. Эшитген музыкаларындан бла жырладан толу зауукълукъ алгъанлары кёзге урунмай къалмай эди. Концертден сора, келип, бизни къучакълап, дагъыда келирибизни сюйгенлерин айтханлары бек хычыуун кёрюнюучю эди. Болсада ненча къыралда, ненча сахнада болгъан эсем да, жюрегим жаланда туугъан жеримде жылынады.
- Ара шахарда къалып ишлер онгунг бола тургъанлай, сени бери тартхан да ол жылыуму болду?
- Юйюмю, юйюрюмю бек сюеме. Ала бла къаты байланыпма. Сора, аз, кёп болса да, туугъан жериме хайыр келтирирге: ана тилимде жырларгъа, миллет искусствону айныууна юлюшюмю къошаргъа, сабийлерибизни юйретирге сюеме. Классика эмда академиялы жыр айтыугъа не къадар кёп жаш адамыбыз итинирин излейме.
Къайсы чыгъарманы да терен магъанасын, ариулугъун да ауазны тюрлениую бла билдириу уллу фахмуду. Ауазым не къадар да кючлю болсун, мен аны бла арияла, операла жырлагъан эсем да, Отарланы Омар айтхан жырланы бегирек сюйюп айтама. Туугъан жерими ташы, сууу, хауасы, жели да манга энчи бир эркинлик берген кючдюле.
- Кесинги насыплыгъа санаймыса?
- Бек да санайма. Биз тёрт эгеч бла бир къарындаш болабыз. Бир бирибизге бек сакъбыз, къаршыбыз, байламлыбыз. Огъурлу оноучуларыбыз эмда аламат юлгюбюз а атам бла анамдыла.
Энчи жашауум да къуралгъанды. Къадар мени Оракъланы Аллахберди бла байлагъанды, жетиайлыкъ жашчыгъыбыз да барды – Хамит. Къайынларым ёз балаларыча кёредиле, сау болсунла. Сайлагъан усталыгъымда да чырмау болмай, онг бергенлерине ыразылыгъымы билдирирге сюеме.
Ушакъны Темуккуланы Асият бардыргъанды.
Суратда (онгдан солгъа): Таукенланы Галина бла Танзиля.
