7 июля, 2025 - 09:07
Филология – ол жаланда сёз бла байламлы илму болуп къалмай, адабиятны, тарыхны, кёлден чыгъармачылыкъны, башхаланы да жыйышдырады бирге. Бюгюнлюкде, ана тилибиз бла болум артыкъ кёллендирмеген кезиуде, биз, сёз бла ишлегенле барыбыз да, КъМКъУ-ну къарачай-малкъар филология бёлюмюне окъуугъа кирген сабийлеге бегирек къууанабыз эмда ышанабыз. Жашла бла къызла мектеплени бошагъан кезиулеринде аланы къайры окъургъа барыргъа сюйгенлери бла байламлы сорууну бардыргъаныбызда, бу бёлюмде окъургъа сюйгенлерин айтханла кёллендирген эдиле.
Бу жол а биз, аланы окъутханла бла келишип, айырмалы студентлени кеслеринден бу ызны нек сайлагъанларын билирге сюйгенбиз.
Башийланы Асият, КъМКъУ-ну орус тил эмда адабият бёлюмюню ючюнчю курсуну студенти:
- Бабугентде ёсгенме, мектепни да анда бошагъанма. Филологиягъа, тил билимге сюймеклигим гитчелигимден да барды. Баям, аны ышыргъан устаз, кесибизни да къысха жууугъубуз Каркаланы Асият Адиловна болгъанды. Ол кёп жылланы жаш тёлюню орус тилден окъутуп, аланы жетишимлерине къууаннганлай келеди. Биринчи китапларымы, жыйымдыкъларымы да манга ол саугъалагъан эди. Аны биринчи китапчыгъымы – Къулийланы Къайсынны «Жорт, жорт, гылыуум» атлы китапчыкъны – берген кюню да бюгюнча эсимдеди. Артда уа, айхай да, закийибиз эм сюйюп окъугъан поэтлерибизден бири болуп къалгъанды. Дерслеринде уа устазыбыз бизге тил – ол жаланда сёзле болуп къалмай, бюгюннгю жашауну ачыкълагъан бир кюч болгъанын, ол аны кюзгюге тенг этгенин айтханы да сейир эди.
Къайсы тилде да, билгенибизча, асламдыла бёлюмле. Мени аладан сайлагъаным а лексикологияды. Нек дегенде анда сёзле, сёз тутушла энчи халда окъутуладыла, магъаналары ангылатыладыла эмда къалай къуралгъанларын, къачан жюрютюлюп башлагъанларын окъуна билирге боллукъду.
Тил – ол жаланда бир бирге акъылынгы билдирген зат болуп къалмай, аны кесини тарыхы, къурамы, ёмюрю болгъаны да сейирди. Окъуууму бошасам, туугъан элимде устаз болургъа, мектепге къайтыргъады акъылым. Филологияны сайлагъан жаш адам эм алгъа окъуулу болады, алай эсе уа, кесине иш тапмай да къаллыкъ тюйюлдю.
Тебердиланы Залина, КъМКъУ-ну къарачай-малкъар филология бёлюмюню биринчи курсуну студенти:
- Не заманда да китап окъургъа ана тилимде бегирек сюйгенме. Нек эсе да, аны хар жазыучу кесини чыгъармасында къалай хайырланнганы манга бютюн сейирди. Баям, ана тилибизни багъалагъаным ючюнмю болур алай, билмейме. Аны ючюн сайлагъанма тауча окъууну да.
Студент болгъанлы уа ёз тилиме, адет-тёрелеге, маданиятха сейирим бютюн кючленнгенди. Университетде ол жаны бла бардырылгъан тюбешиулеге, байрамлагъа болсун, къатышыргъа сюйюучюме. Нек дегенде алада да сынам аласа, аслам затны билесе, юйренесе. Бютюнда бусагъатда тилибизни сакъланырына къайгъырыулукъ керек болуп тургъанын ангылайбыз да, къолубуздан келгенича аны айныууна къошумчулукъ этебиз.
Гитчелигимде окъуна малкъар тилде сёлешген жомакълагъа къараргъа сюйгенме. Бусагъатда да сабийлени алай ёсдюрселе, ыразыма. Кёре, эшите турсанг, ол бир заманда да унутулмайды, бютюнда сейиринги къозгъайды ансы. Аллай сюймеклигим бла ана тилни олимпиадаларына, назму окъуулагъа, эришиулеге да къатышханлай тургъанма, жетишимлерим да бардыла.
Кесим Жанхотияданма, юйде алай юйретгенлерине ыспас этеме. Ол халда ёсдюрмеселе, ким биледи, неге болур эди сейирим. Бюгюнлюкде окъууума да ыразыма, устазларыбыз кёпню ангылатадыла, билдиредиле бизге.
Эгечлерим экиси да туугъан элибизде мектепде ишлейдиле. Ала манга, айхай да, ахшы жаны бла юлгю болгъанлай келедиле. Аны себепли артха къайтып, туугъан элимде устаз болур муратны мен да жюрегимде сакълайма.
Мокъаланы Зухура.
